کاک کامیل مەحمود لە وتارێکدا لە کوردستان نێت بڵاوبؤتەوة بەناوی "بوونی عەلمانی ونبوونی عەلمانیەت لە جیهانی ئیسلامیدا"* نووسیوێتی: هەموو ئەو دەوڵەت و دەسەڵاتدارانی دیکتاتۆریەتی ناوچەی رۆژهەڵات عەلمانیین. هەروەها دەڵێ هەموو لەمەنهەچ! و بیرکردنەوە عەلمانین! بەزۆر داسەپاندنی عةلمانیەت بەسەر دەسەڵاتە دیکتاتۆرەکانی وەک سەدام لە عێراق، قەزافی لە لیبیا، کەمال ئەتاتۆرک لە تورکیا، بورقیبە لە وڵاتی تونس لە ئەنجامی تێنەگیشتنی ئیسلامی سیاسیە لە ئەلف وبێی عةلمانی وەیان بۆ چەواشەکاریە. هەموو ئەوانەی كاك كامل ناویان دەهێنێ لە مةنهەجدا بەفەرمی ئاینيان لە دەوڵەت جیانەکردؤتەوە، جگە لە ئەتاتۆرک لە تورکیا. یەکێک لە بەرنامەکانی عةلمانیەت ئەوەیە بە هیچ شێوەیەک دژایەتی وەیان پاڵپشتی ئایین نابێت بکرێ،  نموونەی سەدام لەبەرچاوە چۆن بۆ مەرامی سیاسی ئایینی بەکار دەهێنا. دوایین بەکارهێنانی ئایین لە خزمەت سیاسەت بەناوی هەڵمەتی ئیماندارای (حملة ایمانیة) بوو. عزت دووری سەرپەرشتی دەکرد هەندێک لەو حزبە ئیسلامیانەی کوردستان و سەلەفیەت بەرهەمی ئەم هەڵمەتەیە. عةلمانیەت نابێت دژایەتی ئایین بکات بەڵام لە تونس لەسەردەمی بورقیبة چەند هەنگاوێکی نا تەنها لە دیکتاتۆرێک دەوەشێتەوە ئەویش نوێژی بەیانییانی لە مزگەوت لە گەنجان قەدەغەکرد! هانی خەڵکی تونسی دەدات لە جیاتی ئەوەی بچن بۆ حەج بچنە سەر مەزرگای پیاوچاکانی ئیسلام. حەبیب بۆرقیبە و کەمال ئەتاتورک دوژمنی سەرسەختی چەپ و کۆمۆنیست بوون.

کاک کامیل دەڵێ: عةلمانیەکانی کوردستان ماستاو بۆ دین و دینداران دەکەن! ئەمە دانپێنانێکە کە ئەمانە عةلمانی نین. وەک باسمکرد عةلمانیەتی سیاسی بەرامبەر بە ئاین بێلایەن دەبێت نەک ماستاوکردن. نموونەی حيزبی شیوعی بە هەڵواسینی لافتە بۆ حەسەن و حسێن دەهێنێتەوە! شەهید کردنی حسێن بووەتە سیمبولی زوڵم و دادپەروەری لای شیعەکان. بە هەڵواسینی لافتە یان هەڵنەواسینی ناتوانین عةلمانی بوون یان ناعةلمانیبوون بەسەر حزبێکدا بسەپێنین.

 

کاک کامیل دەڵێ: ئەوان ناتوانن لەناو دنیای ئیسلامدا کە بارگاوییە بە ئایین بەناوی عەلمانییەت یان گوتاری عةلمانیانەی خۆیانەوە جێگایان قایم بکەن.

ئەم قسەیةي کاک کامیل هەمان قسەی مەسیحیە توندڕەوەکانە لەدوای شۆرشی فەرةنسی دةیانووتەوە، هەروەک چۆن ئیسلامی سیاسی لە کوردستان و عەرەبستان کتێبیان قەدەغە دةكردو دەسووتاند، ئازاردان و کوشتنی نووسەرانی عةلمانی بەشێک بووە بۆ ئەوەی رێگە لە رەووتی سکۆلار بگرن، بە هەمان شیوە ئیماندارانی مەسیحی ئەم کردەوانەیان کردووە بەڵام لە ئەنجامدا هەر سکۆلارو مۆدێرنە زاڵبووە بەسەر کۆمەڵگاکەدا. سەدەها نموونەمان هەیە چۆن لە ميسر فەرج فۆدەو لە کوردستان عەبدولخالق معروف تیرۆرکرا ئاوهاش ساڵی 1600 جیۆردانۆ برینەو لە ئیتالیاو پێشترش بیرمەندی ئیسپانی ئیتیان دۆلییە سوتێنران. چۆن کتێبەکەی ئارام رەشید ( جەهالەتی ئیسلام و دونیایی هاوچەخ) و کتێبەکەی مەریوان هەڵبجەیی لە کوردستان قەدەغەکرا، ئاوهاش لە فەرةنسا کتێبەکانی دیکارت و سەدەها کتێبی تر قەدەغەکرا. بەڵام ئەمڕۆ فەرنسیەکان شانازی بەوەدەکەن کە دیکارتین واتا عەقڵانین. چوونکە مەسیحیەکان وەک کاک کامیل و هاوبیرانی دەیانوت ژینگەی مسیحی عةلمانییەت قبول ناکات!

چۆن ئێستا زانکۆی ئەزهەر بووەتە زانکۆی خورافەو بەرهەمهێنەری تووندوتیژی ئاوهاش لە فەرةنسا زانکۆی سۆربۆن وابوو، بەڵام ئێستا زانکۆی سۆربۆن یەکێکە لە زانکۆ بەناوبانگەکانی جیهان کە جێگای زانست وفکرو داهێنانە.

 

کاک کامیل دەڵێ: گەر دەسەڵاتە عەلمانییەکان مومارەسەی دەسەڵات بکەن، تەمەنیان درێژ نابێت! بەڵام گەر بەقسەی کاک کامیل وای دانێن ئەتاتورک عةلمانیە ئەوە نزیکەی سەد ساڵە تورکیا عەلمانییە. ئیتر تەمەن کورتی لە کۆێدایە؟

 

کرۆکی عەلمانیەت: دیموکراتی و مافی هاوڵاتیبوون، جیایی ئایینە لە دەوڵەت بەلام ئەتاتۆرک نەک هەرمافی کوردی فەراهەمکرد بەڵکو زمانی کوردیشیي قەدەغەکرد. کەمال ئەتاتۆرک لە جیاتی وەزارەتی ئەوقاف نوسینگەی کاروباری ئایینی دامەزراند، کە لە زۆر وەزارەتةکانی ئەوکاتە زیاتر پارەی بۆ خەرجدەکرا. ساڵی 1980 بودجەی ئەم بەڕێوەبەرایەتیە لە بودجەی وەزارەتی پیشەسازی زیاتر بوو. ساڵی 2000 ئەم بودجەیە گەیشتە 400 ملیۆن دۆلار. لە ئێستادا سەرپرشتیاری 75000 مزگەوتة و 90000 هەزار فەرمانبەری هەیە * وەزارەتی ئەوقافی کوردستان لەم قەیرانە وەک مشەخۆر زیاتر لە 16000 هەزار فەرمانبەری هەیە. دەبێ ئەوەش بڵێين گەر کەمال ئەتاتۆرک ئایینی لە دەوڵەت جیانەکردایەتەوە، ئێستا تورکیا وەک پاکستان و ئةفكانستان دواکەوتوو دەبوو. سوونەو شیعە یەکتریان تیرۆر دەکرد. تورکیا و چ کوردستان لەگەڵ ئەوەی هیچ کاتێک لە ئایین نەپچراوە لەگەڵ ئەوەشدا نە دادپەروةری، مافی مرۆڤ، ئازاد فکری تێدا نییە، کوشتن و ئازاردان و زیندانیکردنی دەیەها رۆژانامەنووس كة پێچەوانەی سیستەمی عةلمانییە،  گەر لە کوردستان بەدەیەها بێت ئەوە لە تورکیا بە هەزارەهایە.

 

* http://www.kurdistannet.org/2015/index.php/2015-01-01-21-16-42/2015-01-01-23-34-09/787-2015-05-21-06-21-53

* تێبیني : ئەم داتایە لە وتارێکی هاشم ساڵح لە رۆژنامەی الشرق الاوسط ژمارە 10382 وەگیراوە، هەورامان وریا قانع کردوويةتي بە کوردی لە کتێبێکدا لەگەڵ چەندەها وتاری تر بەناوی ئیسلام و ئەقڵ . . . . کردويةتی بە کتێبێک.