كۆچكردنی تاكەكان بە لێشاو بۆ وڵاتانی ڕۆژئاوا، ڕەهەند و تێڕوانینی جیاجیای بۆ كراوە و زۆرێك لە بۆچوونەكان لەسەر ئەو باوەڕەن كە ئەم پرسە تەنیا پەیوەندیی بە دنیابینیی توێژی گەنجەوە هەیە بۆ ئەوەی مافی پەنابەری وەربگرن.

بێگومان توێژی گەنجان كە داینەمۆی هەڵسووڕاندنی سیاسەت و حوكمڕانی و قەڵەمڕەویی هەر كۆمەڵگایەكن، داواكاری و چاوەڕوانییان لە توێژەكانی دیكە زیاترە و بە پەرۆشیشەوە چاو لە ئایندە و پاشەڕۆژی وڵات دەبڕن، گەنجان كە چاوكراوەتر لە دۆخی سیاسی، ئابووری و كۆمەڵایەتی كۆمەڵگاكەیان دەڕوانن، هەمیشە بەر لە چینەكانی دیكە قسەیان هەیە و خاوەنی ڕا و بۆچوون و جیهانبینیی تایبەت بە خۆیانن.

لەسەر ئەو بنەمایەیە كە دەشێ بڵێین، ئەم وڵاتانەی كە بە وڵاتی مەسیحی و ئایینی تایبەت بە خۆیان ناسراون و بە جۆرێك لە جۆرەكان لە خزمەتی مرۆڤایەتیدان، بە هەموو مانایەك مافی تاكەكان دەستەبەر دەكەن و بژێویی ژیانیان دابین دەكەن، بە تایبەتی پەنابەری ئەو وڵاتانەی بە هۆی قەیرانی سیاسییەوە دۆخیان لە هەموو ڕووەكانەوە شڵەژاوە و ژیان تێیاندا ئەستەم بووە وەك عێراق، سووریا، لیبیا یەمەن و تا دوایی.

ئەگەرچی وڵاتانی عەرەبی (دەستوور ئیسلامی) وەك قەتەڕ، ئیماڕات، سعودیا و بەحرەین و چەندانی تر، خاوەنی ئابوورییەكی یەكجار بەهێزن و دەتوانین بڵێین لە ئێستادا لە لوتكەدان بە بەراورد لەگەڵ ئەورووپا، كەچی ئەورووپا تووشی قەیرانێكی ئابووریی گەورە بووە و سەرباری ئەمانەش وڵاتانی عەرەبی مافی پەنابەریی كاتیش بە تاكە هاوبیر و هاوباوەڕەكانیان نادەن، بەڵكو ناهێڵن بچنە ناو وڵاتەكانیشیانەوە و تا دێت سنوورەكان بە ڕوویاندا دادەخەن و ڕێوشوێنی توندتر دەگرنە بەر جا بە هەر بیانوویەك بێت.

لە بەرامبەردا، وڵاتانی ڕۆژئاوا وەك ئەڵمانیا و سوید، بەلجیكا و فەڕەنسا و چەندان وڵاتی تر، وێڕای ئەوەش كە رۆژهەڵاتنشینەكان لە زۆر شتدا لەگەڵیاندا هاوڕانین و، بە ئایین و كولتوور و لایەنی كۆمەڵایەتی و شێوازی ژیانی ڕۆژانە بە گشتی لای ئەوان نامۆن، كەچی مافی پەنابەری بە هەر مرۆڤێك دەدەن كە سنووری نیشتمانەكەیان ببڕێت.

ناواخنی بابەتەكە دەكرێ لەو پرەنسیپەدا چڕ بكرێتەوە، دەستوورێكی ئیسلامی یان دەستوورێك كە مەسیحییەكان دایانڕشتووە، كامیان لە خزمەت مرۆڤایەتیدان؟

پەیامێكی جوانی ئەنجێلا مێركل هەیە كە دەڵێت: لە داهاتوودا بە منداڵەكانمان دەڵێین پەنابەرە سوورییەكان لە وڵاتی خۆیان هەڵاتن و ڕوویان لە وڵاتی ئێمە كرد، لە كاتێكدا وڵاتی موسڵمانان و (مەككە) بۆ ئەوان زۆر نزیكتر بوو كە بۆی بچن.

ئەمە لە كاتێكدایە كە هەرێمی كوردستان سەڕەرای قەیرانی ئابووری و سیاسی و ئایینی و دەستێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی لە كاروباری نێوخۆیی، سەرباری ئەم نەهامەتیانەش نزیكەی دوو ملیۆن پەنابەری داڵدە داوە و بێ جیاوازیی ڕەگەز و ئایین و ئینتیمای سیاسی، بە گوێرەی پێویست هاوكاریی كردوون و یاریدەی داون و دەشیدات، كە ئەمە بەلای وڵاتانی زلهێزەوە گرنگی و بایەخی خۆی هەیە.

تەوەرێكی دیكە كە جێگای گفتوگۆی ڕاشكاوانەیە، ئەو حەقیقەتەیە كە كۆمەڵگای كوردستانی، كۆمەڵگایەكی ئایینپەروەر و زۆرینەیشیان هەڵگری پەیامی ژیاندۆستی و پێكەوەیین، ئەوە بۆیە دەشێ لەوێوە هەرچی پرسی تایبەت بە تاكەكان هەیە بخرێتە بەرباسەوە و گەنگەشەی لەسەر بكرێت، بە تایبەت لەسەر پرسی دەستوور كە ئایا هاونیشتمانیان چ دەستوورێكیان دەوێت و كامیشیان ڕەت دەكەنەوە؟

بیرمان نەچێت، دەبێ ئەو مافەش بە هاووڵاتیان بدرێت كە ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ، ڕۆڵیان لە داڕشتنەوەی دەستووردا هەبێت، جا چ لە رێگەی ڕاپرسی یان هۆكارگەلەكانی دیكەوە بێت، چونكە پەیوەندیی بە ژیانی ڕۆژانە و بگرە بژێویی ژیانیشیانەوە هەیە.

* ماستەر لە كۆمەڵناسی