بارودۆخەکان و کێشە ناوخۆیەکانی نێوان هەرێم و ناوەند لە دوای پرۆسەی ئازادی عێراقەوە بە شێوە و بیانوی جیاواز بەردەوامی هەبووە، هەنگاوە بنەڕەتیەکان لە ڕێگاچارەی کێشەکان لە شوێن خۆیاندا چەقبەستوو بەبێ ئەوەی هەنگاوێک بەرەو پێش بچێ بەڵکو بەردەوام گرفتەکان قوڵدەبنەوە و ئاستەنگەکان زیاتر و ئاڵۆزتردەبن، یەکلا نەبوونەوەی سنوری هەرێم، ئەو کەیسەی بەمادەی 140 ناسرا بوو بەئاشکرا حکومەتی عێراقی و کابینەکەی مالکی کاری لەسەر جێبەجێنەکردنی ئەم مادەیە دەکرد لە پاڵ ئەمەشدا  چارەسەر نەبوونی کێشەی نەوت و غاز و داهاتەکانی ئەم وڵاتەو مافەکانی خەڵکی کورد لەو داهاتانە، کێشەی پێشمەرگەو نەناساندنی وەک هێزێکی سەربازی لەڕووی یاسایی و دەستوری و دارایی و هاوکاریە سەبازیەکانەوە، چونکە حکومەتی عێراقی گەر بەفەرمی باسی لەوە نەکردبێ بەڵام لە ڕەفیتارەکانیاندا هیچ گرنگیەت بەم کەیسە نادەن تێیدا کەمتەرخەم بوون، کەیسی قەرەبووکردنەوەو پرسی جینۆساید و کیمیاباران و ئاوارەکان و زیان لێکەوتوان لە سەردەمی حکومەتی پێشووی عێراقدا، بەپێچەوانەوە ئەم کەیسە بۆ عەرەبە شیعەکان چەند ساڵێک لەمەوبەر بەئەنجام گەیشت و تەنها کورد لەوەدا تائەمڕۆ بێبەشە .

بەدرێژایی دەسەڵاتی دوای پرۆسەی ئازادی لە عێراقدا چەندە کێشەی کورد و عەرەب لەم وڵاتە بوونی هەبووە هێندەش ناکۆکیە ناوخۆییەکانی کورد لەسەر ئەم پرسە بوونی هەبووە، عەرەب و تورکمان بەجیاوازیەکانی سوننەو شیعە و بە ناکۆکیە ناوخۆیەکانی خۆیانەوە لەسەر کێشەی کورد یەک دەنگ و یەک هەڵوێست بوون و تەنها شت لەسەری هاوڕابوون دژایەتی کورد بووە، بەڵام کورد بۆ ئامانجە نەتەوەیەکانی ئەو پرس و کەیسانەی پەیوەندی بە هەموو کوردەوە بووە هاوڕانەبووە و بۆچونەکانی جیاوازی بووە و بێ دەرەنجام کێشەکانی ماونەتەوە .

دوو هۆکاری سەرەکی لەدوای ئەم لەیەک نەگەیشتن و هاوڕانەبوونەی کوردەوە بووە، یەکەم بەرژەوەندیە حزبیەکان پێش بەرژەوەندیە گشتیەکان، دوو بەرژەوەندیە تایبەتیەکان کە پەیوەندیان بەو کەسە بەرپرسانەوە هەبووە لەو ئاڵۆزیانەدا ئەویش بەهۆکارو مەبەستی جیاواز .

سەرباری ئەو هەموو گرفتانە و لەدواساڵی دەسەڵاتی مالکیدا کێشەکان گەیشتنە ئەوەی موچەی فەرمانبەران و بەشە بودجەی هەرێم ببردڕێت، هەرچەندە عەبادی بەڵێنی ئەوەیدا کیشەکان چارەسەر بکات و بەڕێکەوتنێکی سەرەتایی کە ڕەنگە کورد لەسەرەتایی دەنگدان بە حکومەتەکەی عەبادی ویستی هەڵوێستی هەبێ و بەمەرچ بەشداری بکات بەڵام ئەو هەوڵە دەرەنجامی ئەوتۆیی نەبوو لەگەڵ ئەوەی نوێنەری ئەمریکاو نەتەوەیەکگرتوەکانیش بەشداری ئەو کۆبوونەوەی کوردیان کرد لەیەکلایی کردنەوەی خۆیی لەبەشداری کردن یان نەکردن لەحکومەتەکەی عەبادی .

دوای بەشداربوونی کورد لە حکومەتەکەی عەبادی بەڵام هیچ ئاڵوگۆڕێک نەبوو، موچەی فەرمانبەران نەهات و کێشەی پرسەکانی دی باسیان لێوەنەکرا و شەڕی داعش دەستی پێکرد و هاوکاریەکانی عێراق بۆ پێشمەرگە و ئاوارە عەرەبەکانی هەرێم وەک پێویست نەبوون .

هەرێم هەنگاوی ئەوەی نا دارایی سەربەخۆ دروست بکات و نەگەڕێتەوە بۆ بەغدا بەڵام ناکۆکیە ناوخۆیەکان و دەنگی ناڕەزایی شکستی بەو هەڵانە هێنا و وەک پێویست بەرەوپێش نەچوون و دووبارە گەڕانەوەی کورد بۆ بەغدا و هەوڵدان بەگەیشتنە ئەنجامی پێویست، بەڵام ئەوەی کورد بیری لێناکاتەوە ئەم وڵاتە عەرەبستانە نایەوێ کورد شەریکی بێت و ئەو برایەتیەی بەلاوە گرنگ نیە بەو شێوەی کورد دەیەوێ، چونکە ئەوان ئەو برایەتیە قبوڵ دەکەن بەو شێوەی ئەوان پێیان خۆشە .

ئەگەر بەغدا بەردەوام بێت لە دواخستن و نەناردنی بودجەی هەرێم دەبێ هەڵوێست و وەڵامی گشت لایەنەکان بۆ هاونیشتمانیان چی بێت ؟

لەکاتێکا بیانوەکانی عەبادی بۆ نەناردنی بودجە ئەوەیە له‌ئێستادا به‌غدا ناتوانێت (17%)ی بودجەی هەرێم رەوانەبکات چونکە هەرێم ناتوانێت ئەو بڕەنەوتەی لەسەری ڕێککەوتوون مانگانە ڕەوانە بکات ئەوا عێراقیش ناتوانێت ئەو بودجەیە بۆ هەرێم بنێرێت لە کاتێکا سەردانەکانی حکومەتی هەرێم ئەو بیانوەی عێراقیان بڕی و لەسەر ئەوە ڕێککەوتن کە سێ مانگ جارێک حسابی هەناردەی نەوتی هەرێم بکەن، دواتر ئێراق ڕەزامەندی دەربڕیوە بەڵام لەسەر نەناردنی بودجە بەردەوامی دەبێ ئەم جارە بەبیانوی نەبوونی پارە، لەکاتێکا پارە بۆ فەرمانبەرانی ژێردەسەڵاتی داعش دەنێرێت .

عێراقێک ئامادەبێ پارە بۆ فەرمانبەرانی ژێردەسەڵاتی داعش بێت و ئامادەنەبێ پارە بۆ پیشمەرگەو فەرمانبەرانی هەرێم و هاونیشتمانیانی ڕەوانە بکات لەکاتێکا دژ بەداعش دەجەنگن و ئاوارە عەرەبەکانیان داڵدەداوە .

ئەم سیاسەتە دەبێ بمانگەیەنێتە ئەو بڕیارەیی خۆمان یەکلای بکەینەوە لە مانەوەو نەمانەوەمان لە چوارچێوەی ئەم وڵاتە ؟ ئەم بڕیارەش تەنها کاتێک دەبێ بیرلە بەرژەوەندیە گشتیەکان بکەینەوەو لەڕوانگەی نەتەوەییەوە لێی بڕوانین و هەموو پێکەوە بەرپرسیاریەتی ئەو هەنگاوە مێژوویە هەڵگرین .