ده‌ستپێك: به‌كورتی هه‌ندێ پرێنسیپ و بنه‌ما سه‌باره‌ت به‌ هونه‌رو كاری رۆژنامه‌نووسی باس ده‌كه‌ ین بۆ ئه‌وه‌ی زیاتر له‌ هونه‌رو كاری رۆژنامه‌نووسی بگه‌ین.

* پێناسه‌: رۆژنامه‌نووسی زمانی ده‌ربڕینی هه‌موو (كێشه‌ و هه‌واڵ و زانیاری و روداو. . . شته‌كان) ی تری ژیانی رۆژانه‌ی دونیایه‌ بۆ گه‌لانی دونیا، بۆ پته‌وكردنی په‌یوه‌ندی نێوان مرۆڤایه‌تی.

* مێژوی رۆژنامه‌نوسی / له‌ سالی 911 پێش زاینی یه‌كه‌م رۆژنامه‌ له‌ (چین) به‌ناوی (كین بان) بلاوكرایه‌وه‌، وه‌و رۆژنامه‌ ی وزرا له‌ عێراق له‌ سالی 1869 و رۆژنامه‌ی كوردستان له‌ سالی 1898 له‌ لایه‌ن مدحت پاشای به‌درخان بلاوكرایه‌وه‌.

* گرنگی رۆژنامه‌نوسی/ كاری رۆژنامه‌نوسی ومیدیاكاری پێداوستییه‌كی گه‌وره‌ی كۆمه‌لایه‌تی یه‌، بۆ هۆشیاركردنه‌وه‌ و ئاگا لێك بوونیان.

* بابه‌ت و لایه‌نه‌كانی رۆژنامه‌نوسی ئه‌مانه‌ن:

1- هه‌واڵ و راگه‌یاندن.

2- رابه‌رایه‌تی كردن.

3- ئاراسته‌كردن.

 4- به‌دواداچوون.

 5- شیكردنه‌وه‌ و توێژینه‌وه‌.

 6- رازی كردنی كۆمه‌لان و به‌شداری كردنیان له‌ره‌وتی رۆشنبیری.

 7- لایه‌نه‌ جۆراوجۆره‌كانی وه‌ك (سرود، هونه‌ر، راپۆرت و رێپۆرتاژ، مقابله‌، وه‌رزش، مراسل)

جۆره‌كانی كاری رۆژنامه‌نوسی ئه‌مانه‌ن:

  • رۆژنامه‌نوسی گشتی یه‌كان.
  • ئه‌ده‌بیه‌كان.
  • پسپۆری یه‌كان.
  • هونه‌ریه‌كان.

 5- جموجۆڵه‌ كۆمه‌لاتییه‌كان.

ئامانج له‌ كاری رۆژنامه‌نوسی (میدیاكاری) ئه‌مانه‌ن:

  • له‌بابه‌ته‌كانی خۆی خۆی ده‌بینی ته‌وه‌.
  • بلاوكردنه‌وه‌ و گه‌یاندتی ئامانج و ئه‌فكار و ئایدۆلۆژیای خۆت.
  • رازی كردن و كه‌سپ كردنی كۆمه‌لانی خه‌ڵك.
  • ئاراسته‌كردن و رێبه‌رایه‌تی كردنی خه‌لك.

 5- په‌روه‌رده‌ و پێگه‌یاندنی خه‌ڵك

پێویسته‌ ئه‌م شتانه‌ له‌ كاری رۆژنامه‌نوسی (میدیاكاری) دا ره‌چاو بكرێن:

  • زیاتر شتی نوی و داهێنراو بنوسری.
  • لاپه‌ڕه‌كان به‌سه‌ر بابه‌ته‌ هه‌مه‌جۆره‌كان دابه‌ش بكرێن.
  • بیرو بۆچونی چاك بلاوبكرێته‌وه‌.

4- راگه‌یاندن و كاری رۆژنامه‌نوسی ئامانجدار بی.

به‌رێوه‌بردنی كاری رۆژنامه‌نوسی دوو به‌شه‌ ئه‌مانه‌ن:

1- به‌شه‌ هونه‌ریه‌كان وه‌ك (نوسین، وێنه‌، وێنه‌گرتن، چاپخانه‌، ئه‌رشیف، ئاگاداری)

2- به‌رێوه‌بردن/ وه‌ك (شوێنی: سه‌رنوسه‌ر و سكرتێری نوسین و كرێكاران و راوێژكار و ژمێریاری. . )

ده‌رباره‌ی هه‌واڵ له‌ كاری رۆژنامه‌نوسی:

1- گرنگیه‌كه‌ی / هه‌واڵ گرنگترین به‌ش و هه‌ده‌فه‌ / یه‌كه‌م مادده‌ی په‌یوه‌ندیه‌ كۆمه‌لایه‌تیه‌كانه‌

2- تایبه‌تمه‌ندیه‌كانی هه‌واڵ ئه‌مانه‌ن: 1- راستی. 2- وردبینی. 3- په‌له‌ كردن. 4- سیاسه‌تی رۆژنامه‌كه‌. 5-چۆنیه‌تی و كاریگه‌ری ده‌ربڕین. 6- مه‌دای بلاوبونه‌وه‌ی. 7- به‌هره‌ و لێهاتوویی هه‌واڵ و نوسه‌ر.

ره‌گه‌زه‌كانی هه‌واڵ ئه‌مانه‌ن: (كه‌، له‌كوی، چی، چۆن، بۆ، كی)

بوونی په‌یامنێری تایبه‌ت له‌شوێنه‌ جیاجیاكان:

1- مه‌رجه‌كانی تیابن. 2- پێداویستییه‌كانی بۆ ساز كرابن.

سه‌رچاوه‌كانی كۆكردنه‌وه‌ی زانیاری په‌یامنێر ئه‌مانه‌ن:

 (1- مقابلات. 2- ملاحزاتی شخێی. 3- وسائق و تسجیلات. 4- په‌یامنێره‌كان.

ئه‌ركه‌كانی په‌یامنێران ئه‌مانه‌ن:

 (كۆكردنه‌وه‌ی هه‌واڵ و زانیاریه‌كان. 2- گه‌یاندنی هه‌واڵ و زانیاریه‌كان

شوێنی كاری په‌یامنێران/ فراوانه‌ و هه‌ركه‌سه‌ و به‌پی ی سنوری كارو چالاكیه‌كانی خۆی كار دده‌كات.

په‌یامنێر كار ده‌كا له‌ (داموده‌زگاكان و سه‌نته‌ر و رێكخراوه‌كان، باره‌گا حیزبیه‌كان، كۆمپانیه‌كان، له‌پرۆژه‌كان، له‌ولاتان، له‌خوێندگاكان، ناوه‌نده‌ بازرگانییه‌كان، له‌هه‌رشوێنكی تر كه‌ هه‌واڵ و زانیاری و روداوی لی بی و بكه‌وێته‌ ژێرسنورو كۆنترۆڵی په‌یامنێره‌وه‌.

چاوپێكه‌وتن كردن: له‌گه‌ڵ كه‌سایه‌تییه‌ حزبی و حكومی و مه‌ده‌نیه‌ هه‌مه‌جۆره‌كان.

ئامانجه‌كانی چاوپێكه‌وتن ئه‌مانه‌ن:

 (وه‌رگرتنی هه‌وال و زانیاری راست، كۆكردنه‌وه‌ی زانیاری، به‌هه‌ڵه‌ بردن، په‌لكێش كردن، تێریح پی دان.

شێوازه‌كانی چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵدا كردن ئه‌مانه‌ن:

 (سه‌ره‌تا به‌نوكته‌، به‌پرسیارێكی ساده‌ چاوپێكه‌وتنه‌كه‌ ده‌ست پێده‌كات، چاوپَكه‌وتن كردن ئانجداره‌، پرسیاری به‌ربلاو ده‌كات، لادان له‌پرسیاری راگه‌یاندراو و ئاماده‌كراو، كردنی پرسیاری پێویست و ئامانجدار) .

پێداویستییه‌كانی چاوپێكه‌وتن كردن: (1-2 كه‌س بن، كامێرای فۆتۆ و ڤیدیۆیان پی بێت، پرسیاری ئاماده‌كراویان هه‌بێت، پێنووسه‌كان ئاماده‌بكه‌ن، په‌ڕاوه‌كان ئاماده‌بكه‌ن، ته‌سجیل ئاماده‌بكه‌ن،

ئاماده‌كردنی رێپۆرتاژ:

1- رۆڵ و گرنگی رێپۆرتاژ: كارێكی مه‌یدانی فراوانه‌ (و ئاخافتن و دواندن و هونه‌ر و لێهاتوویی و شاره‌زای و كاری گه‌ری) 2- ئاماده‌كار چه‌ند ره‌گه‌زی ده‌وی. 1. قه‌ڵه‌م. 2. كامیرا 3. په‌راو 4. پرسیار 5 - شتی تر

جۆره‌كانی رۆژنامه‌نوسی ئه‌مانه‌ن:

1- رێپۆرتاژی هه‌واڵ. 2- بیروڕا ده‌ربڕین. 3- زانیار و روداوه‌كان. 4- كۆمه‌لایه‌تی. 5 كۆنگره‌كان

قۆناغه‌كانی رۆژنامه‌نوسی ئه‌مانه‌ن:

1- هه‌ڵبژاردنی باشترین ناو نیشان. 2- په‌یداكردنی زانیاری له‌سه‌ر بابه‌ته‌كه‌. 3- به‌دواداچونی بابه‌ته‌كه‌. 4- به‌هێزی بابه‌ت له‌رووی نێوه‌ڕۆكه‌وه‌ له‌هه‌موو لایه‌نێكه‌وه‌. 5 - دوباره‌ پێداچوونه‌وه‌ی رێپۆرتاژه‌كه‌. 6- به‌هێزی لایه‌نه‌ هونه‌رییه‌كانی رێپۆرتاژه‌كه‌. 7- چۆنیه‌تی ئه‌داكردنی رێپۆرتاژه‌كه‌ به‌گوتن و به‌نوسین. 8- ده‌ست خستنی به‌ڵگه‌نام و پاشۆكان. 9- ده‌ست خستنی هه‌وال و زانیاری راست و دروست.