لە سایەی دەستبەکاربوونی حکومەتی بەناو بنکە فراوان و قەیرانی سەرۆکایەتی هەرێم، دیموکراتیەت لە هەرێمی کوردستان بەشێوەیەک بەرتەسککرایەوە تەواوی جومگەکانی پەرلەمان و حکومەتی پەکخست، جگە لەوەش نەبوونی سیاسەتێکی ئابووری دروست، هەرێمی کوردستانی دووچاری داڕمانی ئابووری کردووە و کاریگەری کردۆتە سەر ژیانی هاووڵاتیانی هەرێم .

لە هەفتەی یەکەمی مانگی ئۆکتۆبەری ڕابردوو خۆپیشاندان و سەرهەڵدان دەڤەری ڕاپەڕین و گەرمیانی گرتەوە بە هۆی توندوتیژییەکانەوە پێنچ کەس شەهید و دەیان کەسی تریش برینداربوون و ژمارەیەک بارەگای حزبی سوتێندران و ئاڵای ژمارەیەک حزب لەسەر داوای خۆپیشاندەران داگیرا، کاردانەوە جەماوەرییەکان "هۆکار نەبوون بەڵکو ئەنجام بوون " سەلمێنەری ئەو ڕاستیە بوون کە لەهەرێمی کوردستان سیاسەتێكی شکستخواردوو پیادە دەکرێ و هاووڵاتی کراوەتە سووتەمەنی پلە یەکی ئەو سیاسەتە بۆیە ئاساییە بە ڕاپەڕێن و سەرهەڵدانی جەماوەری ئەو سیستەمە ڕابماڵرێ .

لە گەڵ دەستپێکردنی ڕووداوەکان هەنگاوی مەترسیداری نایاسای لەلایەن دەسەڵاتی زۆنی زەرد لەهەرێم پەیڕەو کران، نووسینگەکانی کەناڵەکانی " ئێن ئاڕ تی، کەی ئێن ئێن " لەهەولێر و شوێنەکانی تری زۆنی زەرد داخران و کارمەندەکانی نووسینگەی هەردوو کەناڵەکە ڕاپێچی ناوچەی دێگەڵەکران، ڕێگا نەدرا سەرۆک پەرلەمانی هەرێمی کوردستان لە شارۆچکەی پردێ بەرەو هەولێر بچێت، هاوکات بەشێوەیەکی مارەسۆنی ژمارەیەک وەزیر لەناویاندا وەزیری پێشمەرگە بەشێوەیەکی نایاسایی ڕەوانەی ماڵەوە کران، لەوکاتەوە لەهەرێمی کوردستان پەرلەمان و تەنانەت هیچ دەزگایەکی شەرعی نەماوە ئیفلیج نەبووبێ .

هەرێمی کوردستان لە دژی داعش لە شەڕ دایە، دەسەڵاتدارانی هەرێم لە لێدوانەکانیاندا شەڕی داعش بۆ بەرژەوەندی شەخسی و حزبی خۆیان بەکاردێنن، دەڵێن ئێمە شەڕ لەپێناو پاراستنی دیموکراسیەت و مرۆڤایەتی دەکەین، ئەوە لەکاتێکدایە هەموومان دەزانین بارودۆخی دیموکراسی و مافی مرۆڤ و عەدالەتی کۆمەڵاتیەتی لەسایەی ئەو دەسەڵاتەی هەرێم چۆنە و لە چ دۆخێکدایە، ڕووداوەکانی ئاماژەمان پێکرد باشترین بەڵگەن .

هەموو تاکێکی هەرێمی کوردستان دەزانێ ڕۆژانە نەوت دەفرۆشرێ و داهاتەکەی دەدزرێ . دەسەڵاتی هەرێمی کوردستان لەسەدا ٢٢% ی نەوتی عیڕاق دەفرۆشێ بەڵام پرسیاری هاووڵاتیان ئەوەیە ئەی بۆ سەدا ١٧%ی بودجەی هەرێم دابین ناکرێ، تەنانەت مووچەی هاووڵاتیانی پێ دابینناکرێ، پارە و داهاتی نەوت و داهاتەکانی ناوخۆ بۆ کوێ دەڕوا ؟؟

لە هەرێمە پڕ قەیرانەکەدا ماوەی (٢٤) ساڵە هەمان گرووپ و لایەن دەسەڵاتدارن، لەهەموو ڕۆژگارێکدا گیرفان پڕ کردن لای ئەو دەسەڵاتە لەسەروویی هەموو بەرژەوەندییە ئەخلاقی و نەتەوەییەکان بووە، شەڕی براکوژی، بەکرێگیراوی و سەپاندنی هەژموونی ئێران و تورکیا بەسەر هەرێمی کوردستان، درۆکردن لەگەڵ جەماوەر، تیرۆری سیاسی، کوشتنی ڕۆژنامەنووس، سەروەرنەبوونی یاسا، بێباکی بەرامبەر بە کۆچی گەنجان، دوو ئیدارەیی، سیاسەتی مەحسوبیەت و مانەوە لە جومگەکانی دەسەڵات تا مردن و پەیڕەو کردنی سیاسەت بە عەقڵیەتێکی خێڵەکی و قورخکردنی دەسەڵات و تاڵانکردنی سامانی پەتڕۆڵ و ناڕوونی لە داهات بووە بە کاراکتەری نەگۆڕی حزب و تاقمی دەسەڵاتدار .

هەڵەیەکی مەزنە ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکان تەنیا بە بابەتی مووچە گرێبدەین، هەروەها هەڵەیەکی مەزنترە ئەگەر قەیرانەکان لە ناکۆکیەکانی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و بزووتنەوەی گۆڕان کورت بکەینەوە و واتێبگەین قەیرانەکان بە گەڕانەوە بۆ دۆخی پێش خۆپیشاندانەکانی (9)ی ئۆکتۆبەر و ڕووداوەکانی بەر لە (12)ی ئۆکتۆبەر و گەڕانەوەی سەرۆکی پەرلەمان و وەزیرەکان بۆ پۆستەکانیان ئەوا کێشەکان چارەسەر دەبن و قەیرانەکان کۆتاییان پێدێت، چونکە کێشە ڕاستەقینەکان بریتین لە دەیان قەیرانی کەڵەکە بووی درێژخایەن کە گرنگترینیان قەیرانی سەرۆکایەتی (هەرێم) ە هەروەها قەیرانەکانی دەستوور و ئابووری و هتد . . . جگە لەوانەش قەیرانی عەقڵیەت و ئیدارەکردن هەیە، ئەوەی بەرامبەر بە سەرۆکی پەرلەمان و وەزیرەکان ڕوویدا، ڕابردوویەکی مەترسیدارە ڕەنگە هەر فراکسیۆن و لایەنێکی سیاسی بە هەمان هۆکار لە داهاتوودا دووچاری هەمان بویەر ببێتەوە، لەبەرئەوەی فەرهەنگی دیموکراسی و دەستبەرداربوون لە دەسەڵات لەلایەن سەرکردەی حزبە کلاسیکیەکانی هەرێمی کوردستان هێشتا دروستنەبووە و ڕێز لەیاساکانی پەرلەمان ناگرن بۆیە گەڕانەوە بۆ چوارگۆشەی یەکەم واتە خاڵی " سفر" هەموو کاتێک لە ئارادایە، ئەوەش بۆتە هۆی لەکەدارکردن و شێواندنی وێنەی ئەزموونی هەرێم لە جیهاندا هاوکات بۆتە هۆی لاوازبوونی پێگەی هەرێم بەرامبەر بە حکومەتی ناوەندی، ئێستا داواکاریەکانی حکومەتی هەرێم لە حکومەتی ناوەندی لە پرسی بودجە و بابەتی دارایی سنوردارکراوە و بابەتە نەتەوەییەکان لەبیرکراوە .

پێنچ حزبەکەی بەشدار لە حکومەت توانای چارەسەرکردنی قەیرانەکانی هەرێمی کوردستانیان نییە . پێش قوڵبوونەوەی قەیرانەکە و ڕوودانی ڕووداوەکانی (12)ی ئۆکتۆبەر، " جەمیل بایک " هاوسەرۆکی دەستەی بەرێوەبەری (کەجەکە) لە کۆتایی مانگی ئەیلولی ڕابردوودا واتە پێش خۆپیشاندانەکانی دەڤەرەکانی ڕاپەڕین و گەرمیان، لەدەستپێشخەریەکدا ئاماددەیی هاوکاری و پشتیوانیکردنی بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی هەرێمی کوردستان ڕاگەیاند، ( بایک) ئەو کات ئاماددەیی دەربڕی بێن لەگەڵ هەرێمی کوردستان هاوکار و پشتیوانبن بۆ چارەسەری کێشە و قەیرانەکانی هەرێمی کوردستان . دەبوایە ئەو دەستپێشخەرییەی هاوسەرۆکی کەجەکە لەلایەن دەسەڵاتدارانی هەرێم بەهەند وەربگیرابا، چونکە لایەنەکانی ناکۆک کاتێک خۆیان توانای چارەسەریان لە چوارچێوەی یاساکانی پەرلەمان نەبێ، باشترە دەستپێشخەری لەو شێوەیە قەبوڵ بکەن .

بۆ ئەوەی ئەزموونی هەرێمی کوردستان لەبار نەچێت لایەنە سیاسیەکانی هەرێم پێوویستە پابەندبن بە یاساکانی پەرلەمان کە خۆیان بەشداریان کردووە لە دانانی خودی ئەو یاسایانە، بەڵام ئەگەر ڕێز لەیاساکانی پەرلەمان ناگرن و پێداگریدەکەن لەدەرەوەی پەرلەمان چارەسەرێک بدۆزنەوە، ئەوا دەتوانن داوای هاوکاری و پشتیوانی لە کەجەکە بکەن، داواکاری لەو شێوەیە جگە لەوەی دەبێتە هۆی چارەسەری قەیرانەکان، هاوکات دەبێتە هۆی یەکڕیزی ناوماڵی کورد لە ئاستی کوردستانی مەزن و ڕێگا بە ووڵاتانی داگیرکەری کوردستان نادات دەستوەردانی ناوخۆی هەرێمی کوردستان بکەن .

پێوویستە ئاماژە بەو ڕاستیە بکرێ، کەجەکە بەشێوەیەکی دوور بین ئەوە جاری دووەمە پێش ڕووداوەکان دەکەوێ لە کاتی گونجاو پێشنیار و دەستپێشخەری دەکات، یەکەم جار : پێش داگیرکردنی شەنگال لەلایەن تیرۆریستانی داعش، کەجەکە داوایکرد شەنگال بپارێزرێ و هێزەکانی گەریلا ڕەوانەی ناوچەکە بکات . دووەم جار : لەکۆتایی مانگی ئەیلولی ڕابردوو بەر لە ڕووداوەکانی مانگی تشرتنی یەکەم – ئۆکتۆبەر ئاماددەیی دەربڕی بۆ هاوکاری و پشتیوانی چارەسەرکردنی قەیرانەکانی باشوری کوردستان . بەداخەوە هونەری گوێگرتن لای دەسەڵاتدارانی هەرێم لاوازە و کورتبینی سیاسی و لەخۆباییبوون زاڵە، بۆیە هەردوو جار پێشنیارەکان بەهەند وەرنەگیران و هەمووشمان ئەنجامەکانمان دیت چۆن بوون .

چارەسەرنەکردنی قەیرانی سەرۆکایەتی هەرێم لە داهاتوودا دەبێتە هۆی دووبارە سەرهەڵدانەوەی کێشەکان، هاووڵاتیانی هەرێمی کوردستان بێزاربوون لە سوڕانەوە لەناو بازنەیەکی بەتاڵی پێنچ حزبی خاوەن بنکە قەیرانی فراوان، پێنچ لایەن بە ڕۆژ شتێک دەڵێن بە شەو پێچەوانەکەی دەکەن، بە تیۆری باسی شتێک دەکەن بە پراکتیک شتێکی تر ئەنجامدەدەن !! ئەوەش بۆتە هۆی دروستبوونی پاڵەپەستۆیەکی دەروونی زۆر لەسەر هەر تاکێکی هەرێمی کوردستان، هاوکات لایەنە ناکۆکەکان لە ڕێگای ڕاگەیاندنی حزبی و مەکینە ئیعلامیە زەبەلاحەکانیانەوە هەلپەرستانە بەردەوام هەوڵدەدەن هەڵوێستی ڕاستەقینەی هاووڵاتیان بەلاڕێداببەن و بیانخەنە ژێر کاریگەری خۆیان و قەیرانە سەرەکی و بنچینەییەکان لەبیری خەڵک ببەنەوە، بۆیە بێئومێدی و بێ باوەڕی لەلایەن جەماوەری هەرێمی کوردستان گەیشتۆتە لووتکە .

ئەو پێنچ حزبە دەبێ ئەو ڕاستیە بزانن ڕاپەڕینی جەماوەریی لە سەرتاسەری هەرێمی کوردستان دەستپێدەکات و شەقام دوا بڕیاری خۆی دەدات و ئەو سیستەمە ڕادەماڵێ، ئەوەش بابەتێکی زانستی فیزیاویە " پاڵەپەستۆ زیاد بێت تەقینەوە ڕوودەدات "، خەڵکی هەرێمی کوردستان سەرۆکێکی لاوازیان ناوێت کە پاڵپشتی یاسای نەبێ و بێلایەن نەبێ و توانای ئیدارەکردنی قەیرانەکانی نەبێت، حکومەتێکیان ناوێ ئیفلیج بێ و سەرقاڵی شەڕەقۆچانێی حزبی بێ و لەبری خۆشگوزەرانی، دەردەسەری و نەهامەتی بۆ کۆمەڵگا دەستەبەر بکات، پەرلەمانێکیان ناوێ بەهەوەسی حزب ببێتە گۆڕەپانی ململانێی و گاڵتەجاڕی و سوکایەتیکردن بەیاسا .

لەئاستی نیودەوڵەتیش دوای رووداوەکانی مانگی ڕابردوو وێنەی دەسەڵات و ئەزموونی هەرێمی کوردستان زۆر ناشیرین بووە، تەنانەت دەسەڵاتدارانی هەرێم دەبێ پێشبینی ئەوەبکەن بەردەوامبوونی دۆخە نا شەرعیەکە دەبێتە هۆی پاشەکشەی یارمەتییە نێودەوڵەتیەکان لە شەڕی بەرەنگاربوونەوە لە دژی داعش، چونکە ووڵاتانی ئەوروپا و ئەمەریکا ئامادەنین مامەڵە بکەن لەگەڵ دەسەڵاتێک کە پاڵپشتی یاسایی نەبێت .

لەکۆتاییدا دوای ئەوەی کۆبوونەوەکانی دوو قٶڵی و سێ قۆڵی و چوار قٶڵی و پێنچ قۆڵی کە لەناوەڕۆکدا یەک قۆڵێ بوون وەک یارییەکی تاک گۆڵی نمایشکرا و بێئەمجامبوو، ڕاپەڕینی سەرتاسەریی جەماوەری هەرێمی کوردستان بۆ کۆتاییهێنان بەو سیستەم و دەسەڵات و ناعەدالەتی و قەیرانە کەڵەکە بووە لە ڕێگادایە .