نووسەرە کۆنەکان

نووسەرە کۆنەکان
×

Warning

Unable to find a user with the ID: 228

نووسەری دیکە

رێكخراوی‌EITI ده‌ستپێشخه‌ریشه‌فافیه‌ت له‌ پیشه‌سازیه‌ده‌رهاتووه‌كان ... سعود هاشم

ده‌ستپێكىدروستبوونىئه‌ورێكخراوه‌EITI (ده‌ستپێشخه‌ریشه‌فافیه‌ت له‌ پیشه‌سازیه‌ده‌رهاتووه‌كان)  ده‌گه‌ڕێته‌وه‌بۆخواستىژماره‌یه‌كوڵات و كۆمپانیا و  ده‌سته‌ىچاودێری   و رێكخراو كه‌ له‌ ساڵی 2002  رایانگه‌یاند و له‌لایه‌نژماره‌یه‌ككۆمپانیا و  رێكخراوىناحكومىنێوده‌وڵه‌تىپێشوازیلێكرا.

له‌سه‌رئاستىنێوده‌وڵه‌تىچه‌ندینوڵاتىزلهێزىوه‌ك ( ئه‌مریكا و به‌ریتانیا و  ئه‌لمانیا و  فه‌رنسا و ئیتالیا و  ئیسپانیا و  یابان ) پاڵپشتىخۆیانده‌ربڕیبۆدروستبوونىئه‌مرێكخراوه‌ و له‌سه‌رئاستىكۆمپانیانێوده‌وڵه‌تیه‌كانیسشكۆمپانیایوه‌ك ( ئیكسۆنمۆبیل و تۆتاڵ و شێل و انگیلۆ و ئێینی ) پابه‌ندىخۆیانبۆ ستاندارد و پێوه‌ره‌كانىئه‌مرێكخراوه‌راگه‌یاند .

ئه‌ركو ئامانج

رێكخراوىEITI( ده‌ستپێشخه‌ریشه‌فافیه‌ت له‌ پیشه‌سازیه‌ده‌رهاتوه‌كان ) وه‌كبنه‌مایكاره‌كان  و له‌یه‌كه‌مینكۆنفرانسیدا كه‌ له‌ ئۆسلۆیپایته‌ختىنه‌رویج له‌ ساڵی 2006  به‌سترابڕیار درا  به‌ دروستكردنىئه‌نجومه‌نىسكرتاریه‌تىگشتىبۆماوه‌ىدووساڵ 2006 – 2008 و زیاتر له‌ 20 وڵات  و چه‌ندینرێكخراو و كۆمپانیاتێیدابوونه‌ ئه‌ندام.

له‌ئێستادا  52 وڵاتپابه‌ندیخۆیانبۆپێوه‌ره‌كانىرێكخراوىده‌ستپێشخه‌ری له‌ پیشه‌سازیه‌ده‌رهاتووه‌كانراگه‌یاندووه‌ و ئه‌ندامنله‌ورێكخراوه‌ و ساڵانه‌ئه‌مرێكخراوه‌هه‌ڵسه‌نگادندنده‌كاتبۆمامه‌ڵه‌ىوڵاته‌ئه‌ندامه‌كان له‌ به‌رێوه‌به‌ردنىسامانىسروشتى و جێبه‌جێكردنىپێوه‌ر و ستاندارده‌كانىئه‌مرێكخراوه‌  كه‌  بریتیه‌  له‌ وردبینی كردن له‌  داهات و باج و بڕیهه‌نارده‌ و ئاشكراكردنىداهاتىكۆمپانیاكان   و په‌شداریپێكردنىلایه‌نىسێیه‌مبۆپشتراستكردنه‌وه‌ىداتاكان  و هه‌روه‌هاپێدانىڕۆڵیچاودێری  به‌ رێكخراوه‌كانىكۆمه‌ڵىمه‌ده‌نى.

به‌شێوه‌یه‌كى كورت و پوختده‌ستپێشخه‌ریروونی (شه‌فافیه‌ت) له‌ پیشه‌سازیه‌ده‌رهاتووه‌كاEITI، پرۆسه‌یه‌كهخۆیده‌بینێته‌وه‌ له‌ ‌ چاودێریكردنى وردى داهات و پابه‌ندىحكومه‌ته‌ له‌ ئاشكراكردنى داهات و پێدانىده‌سحه‌قیكۆمپانیانه‌وتیه‌كان و به‌رواردكردنیان و راگه‌یاندنیانه‌بۆرایگشتى.

پره‌نسیپو پێوه‌ر و ئه‌ندامبوون

رێكخراوىده‌ستپێشخه‌ری له‌ پیشه‌سازیه‌ده‌رهاتووه‌كانEITI،  له‌ كۆنگره‌ى (لانكاستر هاوس) له‌ به‌ریتانیا (2003) و به‌ ئاماده‌بوونىژماره‌یه‌ك له‌ وڵاتان و كۆمپانیاگه‌وره‌كانىبواریسامانىسروشتى و رێكخراوه‌كانىكۆمه‌ڵیمه‌ده‌نى،  هاوڕابوونله‌سه‌ردانانىچه‌ندپره‌نسیپ و بنه‌مایه‌كبه‌مه‌به‌ستىهێنانه‌كایه‌ىشه‌فافیه‌تىزیاتر و ئیدارد‌انێكىباشیسامانىسروشتى له‌ وڵاتانىئه‌ندام، گرنگترینپێوه‌ر و  پره‌نسیپ كه‌ دانرائه‌مانه‌ بوون  و  رایانگه‌یاند كه‌:

1- پێویسته‌سامانىسروشستىبۆگه‌شه‌ىئابوریبه‌كاربهێنرێت  كه‌ دواجارده‌بێته‌هۆیگه‌شه‌ىبه‌رده‌وام و سنورێكداده‌نێبۆبه‌رزبوونه‌وه‌ىهه‌ژاری،  به‌ پێچه‌وانه‌وه‌  خراب به‌كارهێنانىسامانىسورشتىسه‌رده‌كێشێبۆره‌نگدانه‌وىسلبی له‌ هه‌ردووبواریئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تى .

2- به‌رێوه‌بردنىسامانىسروشتىده‌بێله‌پێناوهاوڵاتىانبێ و ئه‌مه‌شكاریحكومه‌تێكىخاوه‌نسه‌روه‌ریه‌پێیهه‌لسێ له‌ پێناوپه‌رپێدانىنیشتیمانى.

3- ده‌كرێبۆسودیده‌رهێنانىسامانىسروشتى كه‌  وه‌كداهاتێكىساڵانه‌دێته‌وڵاتنرخه‌كانله‌به‌رچاوبگێرێ .

4- پێویسته‌خه‌ڵكگۆشبكرێ به‌ زانیاریه‌كانو  تێگه‌یشتنیانبۆداهاتیحكومه‌ت و  خه‌رجیه‌كانحكومه‌ت به‌ مه‌به‌ستىدروستبوونىزانیاریدروست تا ه‌لداهاتووبتوانێبریاری  له‌ بژارده‌ دروه‌سته‌كانبداتبه‌مه‌به‌ستىپه‌ردانىبه‌رده‌وام .

5- هه‌بوونىشه‌فافیه‌تله‌لایه‌نحكومه‌ته‌كان و كۆمپانیاكاركه‌ره‌كان له‌ بواریپیشه‌سازیه‌ده‌رهاتوه‌كان و پێویستیانبه‌  به‌هێزكردنىسیسته‌مىداراییگشتى و  لێپێچینه‌وه‌  .

6- دروستبوونىروونى و شه‌فافیه‌تێكىزۆر و به‌هێزده‌بێ له‌ چوارچێوه‌ىرێزىگرتنبێ له‌ یاسا و وگرێبه‌سته‌كان .

7- هه‌بوونىشه‌فافیه‌تهۆكارێكىبه‌هێزیراكێشانى  و درسوتبوونىوه‌به‌رهێنانىناوخۆیی و ده‌ره‌كىده‌بێتبه‌شێوازێكىراسته‌وخۆ.

8- بروایته‌واوه‌مانهه‌یه‌ به‌ ملكه‌چبوونىحكومه‌ت و كۆمپانیاكانبۆلێكۆلینه‌وه‌لێپێچینه‌وه‌له‌لایه‌نهه‌مووهاوڵاتیه‌كه‌وه‌ و له‌پێناوسه‌رپه‌رشتىكردنى   داهات و  خه‌رجیه‌گشتیه‌كان.

 

له‌چوارچێوه‌ىئه‌ومه‌بده‌‌ و پره‌نسیپانه‌هه‌روڵاتێكىخوازیاربۆئه‌ندامێتیئه‌مرێكخراوه‌پابه‌ندده‌كرێ به‌ چه‌ندڕێنمایی و پێوه‌رو  مه‌رج كه‌ ده‌بنه‌ ده‌روازه‌ بۆبوونه‌ ئه‌ندامله‌مرێكخراوه‌.

عێراق تا ئێستا كه‌ ماوه‌ىچه‌ندساڵێكه‌ له‌ ئه‌ندامێتىسڕكراوه‌له‌كۆی 22 ڕێوشوێنبۆبوونه‌ ئه‌ندامته‌نها 10 رێوشوێنىجێبه‌جێكردووه‌ و سه‌ره‌ڕایئه‌مه‌شچاوه‌رێده‌كرێئه‌مساڵمتمانه‌ىئه‌ندامێتى به‌   عێراقببه‌خشرێ.

 

رێكخراوىEITIو ڕۆڵیرێكخراوه‌كان

هه‌روڵاتێكبۆبونه‌ ئه‌ندامپێویسته‌كۆمیته‌یه‌كیاخودسكرتایریه‌تێكبه‌سه‌رۆكایه‌تىگه‌وره‌به‌رپرسێكىحكومیرابگه‌ینێ و ئه‌وسكرتایریه‌ته‌ناسراوهبه‌ ئه‌نجومه‌نىخاوه‌نبه‌رژه‌وه‌ندیه‌كانMSG)Multi-stakeholder group)پێكدێت له‌ :

1-     نوێنه‌رىحكومي.

2-     نوێنه‌ریكۆمپانیاكان.

3-     نوێنه‌ریرێكخراوه‌كانىكۆمه‌ڵگه‌ىمه‌ده‌نى.

له‌ لایه‌نىبه‌رپرسێكىباڵایحكومیه‌وه‌ئه‌نجومه‌نێكپێكدێت و سه‌رپه‌رشتىده‌كرێت له‌ عێراقدائێستابه‌رێز سامر غه‌زبانوه‌زیرینه‌وتىعێراق و جێگریسه‌رۆكوه‌زیرانىعێراقبۆكاروباری وزه‌  ئه‌وسه‌رۆكایه‌تیه‌ده‌كات و كه‌سێكىدیكه‌ش به‌ پله‌ىبه‌رێوبه‌ریگشتىبه‌رێوه‌به‌رێجێبه‌جێكارده‌بێ .

له‌گه‌ڵدووباره‌ خۆرێكخستنه‌وه‌بۆنووسیینه‌وه‌ىراپۆرته‌كان و جێبه‌جێكردنىڕاسپارده‌كانىكۆمیته‌ىگشتىرێكخراوىEITI، تا ئێستاته‌نهاله‌سه‌رئاستىپارێزگاكانىدیكه‌ىعێراق (جگه‌ له‌ كوردستان) نوێنه‌ریرێكخراوه‌كانده‌ستنیشان كراون.

به‌داخه‌وه‌چه‌ندكه‌سێكىبیرته‌سكىمه‌زهه‌بی و حیزبی  له‌ چوارچێوه‌ىسكرتاریه‌تىبه‌غدارێگرن و نایانه‌وێرێكخراوه‌كانىهه‌رێمى كوردستان نوێنه‌ریانهه‌بێ  و دواینهه‌وڵه‌كانیشیانتێكدانىپرۆسه‌ىهه‌ڵبژاردنی  22/09/2018   ساڵرابردووبووبه‌وپیلانه‌سیسته‌ماتیكه‌ى كه‌ پیاده‌یان كرد و چه‌ندكه‌سێكى  ناو رێكخراوه‌كانىهه‌رێمیش كه‌ دلنیابووله‌وه‌ىنوێنه‌ره‌حیزبیه‌كانیانده‌رناچنهه‌ڵسان به‌ تێكدانیپرۆسه‌كه‌.

وێرایئه‌وه‌ىدواىتێكچوونىپرۆسه‌ىهه‌ڵبژارده‌نه‌كه‌به‌ڕێزپارێزگارىهه‌ولێرنه‌وزاردهادیداواىلێكردنهه‌ڵبژاردنه‌كه‌ئه‌نجامبده‌ن و هه‌مووهاوكاریه‌كیان  له‌ روویلۆجستیكو سكیورتیه‌وه‌پێشكه‌شده‌كه‌نئه‌گه‌رداواىبكه‌ن، به‌لامچونكه‌ مه‌به‌سته‌كه‌یاندیار و روونه‌  كه‌ لایه‌نێكدژیدانانىنیۆنه‌ریرێكخراوه‌كانىهه‌رێمه‌ له‌ به‌غدابۆیه‌ تا ئیسَتاچه‌ندین جاره‌  شكست به‌وهه‌وڵانه‌ده‌هێنرێت كه‌  داواىدیاریكردنىنوێنه‌رىرێكخراوه‌كانىهه‌رێمده‌كه‌ن له‌ به‌غدا و له‌ و رێكخراوه‌.

 

گرنگیرێكخراوىEITI

رێكخراوىEITIده‌ستپێشخه‌ریروونی (شه‌فافیه‌ت) له‌ پیشه‌سازیه‌ده‌رهاتووه‌كانله‌سه‌رئاستىكۆمه‌ڵگه‌ىنێوده‌وڵه‌تىمتمانه‌یه‌كیزۆریهه‌یه‌و پێوه‌ر و بنه‌ماكانىئه‌ورێكخراوه‌ له‌ سێكته‌رىنه‌وت و گاز و كانزا ده‌رهاتووه‌كانده‌رخه‌رىروونى و شه‌فافیه‌تىسامانه‌سروشتیه‌ده‌رهاتووه‌كانیهه‌روڵاتێكه‌ كه‌ جێبه‌جێانده‌كات.

زۆرێك له‌ هاوكاریه‌نێ‌ودوه‌ڵه‌تى و پێدانىقه‌رز و كۆمه‌كىدارایو  هاوكاریمرۆیی و هاوكاریكردن له‌ لایه‌نبانكینێوده‌وڵه‌تى و سندوقیقه‌رزىنێوده‌وڵه‌تى ..... هتدپشتده‌به‌ستێ به‌ راپۆرته‌كانىئه‌مرێكخراوه‌ و   له‌سه‌رئاستىنێوده‌وڵه‌تىمتمانه‌یه‌كىگه‌وره‌ىهه‌یه‌  و رۆڵێگىگرنگده‌بینێ  له‌ په‌یوه‌ندیه‌نێوده‌وڵه‌تیكانله‌گه‌لولاتانىپابه‌ند به‌ بنه‌ماكانىروونى و مافیمرۆچ.

 

كوردستان و وه‌ڵامدانه‌وىپێوه‌ركانEITI

كابینه‌ىنۆیه‌موه‌كهه‌نگاوىكرده‌یی و نیشاندانىنیه‌تىجێبه‌جێكردن و ئیداره‌دانێكی باش پێویسته‌ به‌ فه‌رمىپاڵپشتى و ئاماده‌یىخۆیبۆجێبه‌جێكردنىپێوه‌ر و ستاندارده‌كانىئه‌مرێكخراوه‌راب‌گه‌ینێ و ئه‌مه‌شله‌پێناوبه‌رێوه‌به‌ردنێكىچاكىسامانىسروشتى و ره‌نگدانه‌وه‌ىبه‌سه‌رگوزه‌رانىخه‌ڵكه‌.

ئه‌گه‌رچی له‌ یاساینه‌وت و گازىهه‌رێم  به‌ روونىئاماژه‌  به‌ پابه‌ندیه‌كىحكومه‌تىهه‌رێم كراوه‌ بۆپێوه‌ره‌كانىشه‌فافیه‌تبه‌ڵامتائێستائه‌مهه‌ماهه‌نگیه‌نه‌گه‌یشتۆته‌ئاستىئه‌وه‌ىوه‌زاره‌تىسامانه‌ سروشتیه‌كاننوێنه‌رێكده‌ستنیشانبكات  له‌ ئه‌نجومه‌نىرێكخراوىEITI  له‌ به‌غدا و به‌شداربێ له‌ نووسینه‌وه‌ىراپۆرته‌كان.

به‌داخه‌وه‌   ئه‌مكه‌یسه‌  تا ئێستابه‌هه‌ندوه‌رنه‌گیراوه‌  و نه‌بۆته‌پێشینه‌ و به‌رنامه‌ىكاریحكومه‌ت و كاریله‌سه‌رنه‌كرواه‌ ئه‌گه‌رناوه‌كوحكومه‌تىهه‌رێمى كوردستان  له‌ زۆربواریشه‌فافیه‌ت له‌ پێشه‌وه‌ىحكومه‌تىعێراقین، تا ئێستاحكومه‌تىعێراقبه‌شێوازێكیناروونگه‌ره‌كانىپێدانىمۆڵه‌تىگه‌ران و پشكینده‌دات و گرێبه‌سته‌كانىعێراقناروونه‌ و بڵاونه‌كراونه‌ته‌وه‌،ئه‌مه‌ وێڕایئه‌و داتا و ژمارانه‌ى كه‌ سۆمۆبڵاوىده‌كاته‌وه‌ كه‌ جێگاىتێبینىزۆرێك له‌ شاره‌زایان و وردبینانیبیانی و عێراقین‌.

پێویسته‌حكومه‌تىهه‌رێمیه‌كێكله‌مدووبژارده‌یه‌هه‌ڵبژێركه‌تایبه‌ته‌ به‌ شه‌فافیه‌ت له‌ كه‌رتىنه‌وت و گاز :

 1- پێكهێنانىئه‌نجومه‌نێكیEITIتایبه‌تبةهه‌رێمى كوردستان و هه‌رێمئه‌مكه‌یسه‌سه‌رپه‌رشتىبكات كه‌ هاوشێوه‌ىئه‌نجومه‌نىبه‌غدابێت و  دواجارراپۆرته‌كۆتاییه‌كانیه‌كخرێن

 2-  نوێنه‌رێكبۆبه‌غداده‌ستنیشانبكات و ‌ له‌ به‌غداده‌ستبه‌كارێ  و له‌ نزیكه‌وه‌سه‌رپه‌رشتىئه‌مكه‌یسه‌بكات.

ئه‌مرێكخراوه‌EITIده‌رفه‌تێكه‌بۆخزمه‌تىخه‌ڵكله‌سه‌رئاستىناوخۆو  خزمه‌تێكه‌ به‌ نێوبانگیحكومه‌تىهه‌رێمله‌سه‌رئاستىنێوده‌وڵه‌تى .

 

سعود هاشم

به‌ڕێوه‌به‌ریپه‌یمانگه‌ی كوردستان بۆ وزه

 

 

 

 

We have 62 guests and no members online

div { text-align:right; }