نووسەرە کۆنەکان

هەرچەندە درێژە بەڵام بیخوێنەوە سوودی لێ دەبینی ... بەدران حەبیب

ئەوەی ناویان ناوە “شۆڕشی تەکنیک و تەکنۆلۆجیە”، ماڵی مرۆڤایەتیی بە جارێک وێران کردووە. داوونەریتی کۆمەڵگەی هەڵوەشاندووەتەوە، خێزانی ترازاندووە، ئاینی یان بە لاڕێدا بردووە (یان سووکی کردووە بە دەستی هەرزە و نەزانی رێز لە هیچ نەگرەوە)، یاسای هەڵوەشاندووەتەوە، راگەیاندنی بە دوا داوەتەوە، هەواڵ و دەنگوباسی راست و گرینگی سیاسەت و ئابووری و کۆمەڵایەتی و زانستی شوێنی خۆیان چۆڵ کردووە بۆ بانگەشە و درۆ و دەلەسە، زانست و خوێندن و زانسگەی پووچەڵ کردووەتەوە، داهاتی هەموو ماڵێک وەک رووبار لە بەری دەڕوا بۆ بەرژەوەندیی کۆمپانیەی زەبەلەی دەسمایەدار، دەسەڵاتی دایک و باوکی لە ماڵدا جارانی هیچ کردووە، کتێب و رۆشنبیری نەماون، رێز لەیەکتر گری و گەورەیی و بچووکی نەماون، نەزانێک و زانایەک وەک یەک بگرە قسەی نەزانەکە لە کۆمەڵگەدا زیاتر بڕ دەکا و دەڕوا، گەنجی بەتاڵ کردووە لە بایە و قیەم تا رادەی ئەوەی فیکە لە پیاوی ماقووڵ بکێشێ، چارەنووسی دنیای داوەتە دەستی دەمڕووت و بەلەسە و بەرەڵا، نهێنیی لە ژیاندا نەهێشتووە، دزین و فڕوفێڵی پتر کردووە و بەردەوامیش سیستەمی بانک کون دەکا و دەیدزێ، رۆژانە بێ سنوور فڕوفێڵ و تەڵەکە تێ دەپەڕن بێ هیچ چاوەدێری و سەراسۆ و پێچینەوەیەکی یاسایی و دادگەیی، تۆپی پێ و کچە مۆدێل و پاشکۆی کچە هونەرمەندێک گرینگترن لە هەموو ئەدەب و هونەر و زانسگەی دنیا، تەکنیک، هەڵبژاردن دەسکاری دەکا و گەمە بە چارەنووسی گەلان دەکا، وڵاتێکی دواکەوتوو بژێوی گەلەکەی دەبڕێ و دەیدا بە چەک بەڵام چەک چ چەک؟ لەبەرئەوەی هەمووی تەکنۆلۆجیەی ئەلیکترۆنییە، دەبێ وڵاتی بکڕ ببێ بە پاشکۆی وڵاتی بفرۆش ئەگینا رۆژی تەنگانە ناتوانێ یان نازانێ پەنجە بنێ بە پەلەپیتکەدا، ئەم زنجیرەیە تا ئێوارە ریز بکەی کارەسات تەواو نابێ و دوای نابڕێتەوە.

ئەم تەقینەوەی تەکنیک و تەکتنۆلۆجیەیە، پتر بواری تەکنیکی بەردەستی رۆژانە و چەک و جبەخانەی گرتووەتەوە نەک بواری زانستی پزیشکی و بیناکاری و زانستی تر کە فرە پێویست بوون. فەرموو ئەوە دوو ساڵە دنیا بە چۆکدا هاتووە لە بەردەم ڤایرۆسی کۆرۆنادا.

کاپیتالیزم و دەسمایەداریەتی و گیرفانی چەند خاوەن کۆمپانیایەک، ژیارەتیی مرۆڤیان هەڵدێراندووە و ئەوەی بە چەندان هەزار ساڵ لە داوونەریت و نزم و سیستەم و یاسا و خوو و خدەی جڤاکیدا بە دەستی هێنابوو، لە چەند گرێدەمە (عقد زمنی)یەکدا، هەمووی وەک هەنبانە بەتاڵ بووەتەوە و هێشەش جارێ وا لە نووک و دەسپێکی کارەسات و ماڵوێرانییەکەی “شۆڕشی تەکنیکی”داین.

راستییەکەی، مرۆڤایەتی، پێویستی بەم هەموو پێشکەوتن و تەقینەوە خێرا و دەمودەستە نەبوو. ئەوەی لە دوو گرێدەمەدا بەدی هات دەبوو لە دووسەت ساڵدا بە دی بێ.

 

تێبینی لەسەر ئەم بابەتە لەخوارەوە بنووسە

عومەر فارس